Bursa Hakimiyet

Suriye’nin yakın tarihi (1)

Ortadoğu’da en fazla heterojen nüfusa sahip ülke Suriye’dir. Nüfusun çoğunluğunu özellikle Hanefi mezhebine bağlı Sünni, Müslümanlar oluşturmaktadır. Sünniler, Nusayrilerin çoğunlukta olduğu Lazkiye bölgesi ile- kaldı ki Sünniler burada da önemli bir azınlık oluştururlar.
 Güneyde, Dürzilerin yoğun olarak bulunduğu bölge hariç, tüm bölgelerde çoğunluktadırlar. Suriye’deki en büyük dini azınlık ise Nusayriler veya Alevilerdir.
Nusayriler, Fransızların onlara verdiği “ Alevi” ismiyle 1920’ye kadar resmi şekilde çağrılmayı tercih ettiler. (Hopewast Derek, Syria(1945-1986)London) Suriye’deki Aleviler başlıca üç kabileye ayrılırlar: Khyattun, Mata Wirah ve Kalbiyyah. Fransız idaresi dönemi boyunca Alevilerin sosyal düzeyi yüksekti. Arap olmayan diğer Sünni Müslüman etnik grup ise Çerkezler ve Türkmenlerdir.
Birinci Dünya Savaşı’nın bitiminden sonra Versailes Antlaşması, daha önce Osmanlı hakimiyetinde olan Arap ülkelerinin bağımsızlıklarının şartlı olarak tanınabileceğini, bu ülkelerin onlara “ mandalık” yapmayı yükümlenen bir devletin yardım ve tavsiyelerine tabi olacaklarını kayda bağladı. 
1922’de Milletler Cemiyeti( bu cemiyet Osmanlı’nın tavsiyesi için kurulmuştur. Bugün Birleşmiş Milletler olmuştur) tarafından resmen taahhüt altına alınan manda şartlarına göre Britanya, Irak ve Filistin’den, Fransa ise Suriye ve Lübnan’dan sorumlu olacaktı. 
Fransa’nın Suriye’deki egemenliği genel olarak üç döneme ayrılır: 1920-26- anlaşmazlıklar ve çatışmalar dönemi. 1925-36 yumuşama dönemi. 1936-46 Fransız egemenliğinin sona erdiği ve Suriye’nin bağımsızlığını kazandığı dönemdir.
Birinci savaştan yorgun düşmüş devletler kendi kabuğuna çekilirken Ortadoğu’nun artık Britanya ve Fransa’nın mülkü olduğu anlamına geliyordu. Fransa Lübnan’ı 1920 yılında Suriye’den kopardı, Suriye’yi dört parçaya böldü. Cebel-i Dürzi- Lazkiye- Şam ve Halep.
1921 yılında Dürzi hakimiyetinde Tartus ve Lazkiye bölgesinde, Alevi hakimiyeti ayrı bir devlet Temmuz 1922’de kuruldu. Şam ve Halep’te de iki ayrı devletin kurulması sonucu Suriye dört ayrı parçaya ayrılmış oluyordu. Bu arada Fransa’nın Suriye ve Lübnan’ı işgali, 24 Temmuz 1922 tarihinde Milletler Cemiyeti tarafından onaylandı.
(Devam edecek)