Bursa Hakimiyet

Kentsel dönüşümlere, yargı freni olur mu?

Anayasa’yla tanımlansa da, Türkiye’nin hukuk devleti olup olmadığı, daima tartışılıyor.
Son Anayasa değişikliklerine destek istenirken, “üstünlerin hukuku değil, hukukun üstünlüğü” söylemi vardı.  Tartışmalar, son bulmadı.
Bursa merkezli başvuruyla Anayasa Mahkemesi’nin geçen yıla ait bir kararı, ilginç bir gösterge oluşturuyor.
Emlak Vergisi’ne esas alınan metrekare birim değerlerinin belirlenmesi ve uygulanmasına yer veren Vergi Usul Kanunu’na itirazı ele aldık.
Metrekare birim değerlerini belirleyen takdir komisyonlarının kararlarına, mükellefler itiraz edemiyorlar ve dava açamıyorlar.  
İlgili daire, kurum ve teşekküller ile mahalle ve köy muhtarlıklarına hak tanınması, Anayasa’ya aykırılık gerekçesiyle gündeme getirilmişti.
Bursa’daki bir mükellef, Anayasa Mahkemesi’ne başvuruyordu. Mükelleflerin itiraz edebilmesine yer vermeyen yasa hükmünün iptalini istemişti.
Yüksek yargı, mükellefi haklı buldu.
Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti vurgusuyla devlet için “Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan…” görüşüne yer veriyordu.
Anayasa’da hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesiyle “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” denildiği de vurgulanı-yordu.
Yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve doğal bir sonucu olarak iddia, savunma ve adil yargılanma hakkının güvence altına alındığı, önemle ifade ediliyordu.
Sonuç…
“Mükelleflere yargı yolunun kapatılması, anayasayla güvence altına alınmış olan hak arama hürriyeti ve hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır.”
Türkiye’nin yeniden imarını öngören kentsel dönüşüm yasası da, benzeri bir durum taşıyor.
İtiraz için “Dava açılabilir. Bu davalarda yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.” hükmü getirilmişti.
Sözün özü…
Mülkiyet sahibi, yıkımı engellemek için dava açsa da, mahkemeden öncelikli yürütmeyi durdurma isteğinde bulunamayacak. İptal kararı çıkar ve gecikir ise, belki mülkiyeti de, çoktan yıkılmış olacak.
Şayet…
Hukuk devleti ve hak arama hürriyeti gerekçeleriyle Anayasa Mahkemesi’ne kentsel dönüşüm yasası için de, vatandaş başvurusu olur ise…
Hükümetin Türkiye’yi yeniden imar etme politikasının kaderi kadar, temel hukuk devleti ilkesi de söz konusu olacaktır.