İki yıl önce 1 milyar dolarlık yatırımla BYD’nin Türkiye’de fabrika kurma projesi büyük yankı uyandırmış ancak gelinen süreçte bir adım atılmaması da tepki çekmişti. Son olarak BYD'den Türkiye'de fabrika kurulumuna dair açıklama geldi. BYD bu projenin askıya alındığını duyurdu. BYD'nin son açıklanan kararına tepkiler de yükseldi. Diğer yandan BYD'nin kararından vazgeçmesiyle ilgili bir ceza uygulanıp uygulanmayacağı merak ediliyor.
Çinli otomobil üreticisi BYD'nin icradan sorumlu yetkilisi Stella Li'nin Türkiye'deki fabrikanın kurulumunu askıya aldıklarını, Macaristan'da kurulan fabrikanın da dördüncü çeyrekte üretime başlayacağını belirtti.
Şirketin Londra'da bulunan İngiltere merkezinde Reuters'ın sorularını yanıtlayan Li "Şu anda birinci öncelik Macaristan... İkinci önceliğimiz de Avrupa'da ikinci bir (imalat) tesisi için yer bulmak olacak" ifadelerini kullandı.
Şirketin 2 sene önce imalat tesisi kuracağını açıkladığı Türkiye'deki fabrikanın inşaatının henüz başlamadığını ve askıya alındığını belirten Li'nin Türkiye'de imalata geçmek için bir takvim olmadığını ifade etti.
MANİSA'DA ÜRETİMİN BAŞLAMASI BEKLENİYORDU
BYD, 2024'te 1 milyar dolar yatırım ile Manisa'da 150,000 adet kapasiteli fabrika kurmak için anlaşmıştı ve üretimin bu yıl başlaması öngörülüyordu.
Avrupa'da geçen sene satışlarını yüzde 270 artırıp yaklaşık 188,000'e yükselten ve bu yılın ilk 5 ayında da 100.000 adetin üzerinde araç satan BYD, Avrupa'da araç üreterek Çinli elektrikli otomobillere getirilen gümrük vergilerine maruz kalmayacak. BYD geçen sene Türkiye'de yüzde 450 artışla yaklaşık 46,000 adet otomobil satmıştı.
1 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM YAPACAKLARDI
BYD, iki yıl önce Türkiye'de yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım kararı almıştı. Bu kapsamda Manisa'da yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla inşa edilmesi planlanan Binek Araç Üretim Tesisi Projesi vardı. O dönem açıklama yapan BYD Üst Yöneticisi Stella Li, coğrafi konumu bakımından da Türkiye'nin önemine işaret edip "İstanbul, Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan dünyanın tek şehri. Türkiye, Avrupa yakasında da olabiliyor, Asya yakasında da olabiliyor. Böylece Türkiye, burada bir üretim merkezi kurma isteğimiz konusunda en üst noktada yer alıyor ve sonrasında sadece Avrupa'ya değil, çevredeki bölgeyi de kapsayacak şekilde çok sayıda otomobil ihraç etme şansımız olacak" demişti.
"YAPMAZSA ÖDEMEK ZORUNDA"
Çinli BYD firması ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında, Türkiye'de yatırıma yönelik anlaşma, 2024'ün temmuz ayında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın öncülüğünde imzalanmıştı. Yıllık 150 bin araç kapasiteli tesisin 2026 sonunda üretime başlaması ve 5 bin kişiye istihdam sağlaması planlanıyordu. Ancak, öngörülen süre kapmasında henüz yatırıma ilişkin bir adım atılamadı. Manisa Organize Sanayi Bölgesi Başkanı Sait Türek, de geçtiğimiz aylarda ‘dünya genelindeki yaşanan olaylar nedeniyle BYD’nin beklediğini belirterek ‘BYD o fabrikayı yapmazsa devlete o dolarların hepsini ödemek zorunda’ açıklamasını yapmıştı.
BAKAN KACIR'DAN DA AÇIKLAMA GELMİŞTİ
BYD'nin beklenen yatırımla ilgili harekete geçmemesi tartışmaları da beraberinde getirmişti. Geçtiğimiz aylarda Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır da, milletvekillerinin yazılı soru önergelerini cevaplamış, BYD’nin yatırımının teşvik mevzuatı çerçevesinde yakından takip edildiğini belirtmişti. Kacır, şartların yerine getirilmemesi durumunda yaptırımların uygulanacağının altını çizmişti. BYD firmasının Türkiye’ye yapacağı yatırımın, mevcut teşvik mevzuatının çizdiği sınırlar dâhilinde desteklendiğini hatırlatan Kacır, "Bu proje, yatırımın niteliği, asgari şartları, proje takvimi, firmanın sorumlulukları ve taahhütleri tanımlanarak devlet desteklerinden yararlandırılmaktadır. Desteklenen yatırımların öngörülen şekilde tamamlanmaması durumunda yatırımcılara uygulanacak müeyyideler mevzuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler bahse konu yatırım için de geçerlidir. Teminat mekanizmaları ile de ülke çıkarlarımız korunmuştur" ifadelerini kullanmıştı.
CEZA KESİLECEK Mİ?
Öte yandan ekonomist İris Cibre de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda "1 milyar USD yatırım yapacaklardı. Yatırım teşviki kapsamında 40% Çin mallarına uygulanan vergiden muaf binlerce araç sattılar. Şimdi, "yok biz Avrupa'ya yatırım yapacağız" diyor. Ticaret bakanlığı sözleşmeye uymadığı için ceza kesecekti, ne oldu o iş?" dedi.
Geçtiğimiz aylarda, gazeteci Fatih Altaylı’nın yazısına göre 1 yılda bitmesi gereken 150 bin araç kapasiteli ve 5 bin kişiye istihdam sağlayacak tesiste somut bir ilerleme olmazken, şirkete tanınan ithalat kotası da doldu. Altaylı’ya göre şartları yerine getirmeyen BYD’ye Ticaret Bakanlığı tarafından 1 milyar dolarlık yani yatırım miktarı kadar ceza kesilebilir. BYD’nin Macaristan’da yeni kurduğu tesislerinde deneme üretimlerine başlaması da yatırımın Türkiye dışına kayabileceği ihtimalini gündeme getirmişti.
"TÜRKİYE GİBİ GÜZEL BİR PAZAR VARKEN..."
Söz konusu gelişme sonrası sosyal medyadan da tepkiler yükseldi. Sosyal medyada Zeyd Acar da paylaşımında "Ne oluyor? Neden markalar bir aşamaya getirdikleri kararlardan vazgeçiyor? Türkiye gibi güzel bir pazar varken" ifadelerini kullandı.