Doğum oranlarının düşmesi ile birlikte Türkiye son iki yılda ‘yaşlı ülke’ konumunda bulunuyor. Buna rağmen sosyal güvenlik sisteminde herhangi bir düzenleme yapılmaması ilerleyen süreçte sistemin tıkanmasına neden olabilir. SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, emeklilik sistemi ile ilgili yapılması gereken yeniliklere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Yaşlanan nüfus, maaş ve yaş adaletsizliği gibi durumlardan dolayı emeklilik sistemi adeta alarm veriyor. Emeklilik sistemi ile ilgili memnuniyetsizlikler artarken toplumsal ihtiyaçların göz ardı ediliyor olması hem uzmanların hem de vatandaşların dikkatinden kaçmıyor.
SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında, 2023’ten beri planlanan programların hayata geçirilmediğini kaydetti. Karakaş, OVP ile dönüşen iş gücü piyasasına dikkat çekerek, hayatında dijital dönüşümle ilgili düzenlemelerin hayata geçirileceğini izah edildiğini hatırlattı.
OVP HEDELERİ NELERDİ?
Karakaş, OVP hedeflerini ise şu şekilde özetledi:
Kayıt dışılıkla daha etkin mücadele ederek, kapsam dışında bulunan nüfusun da sisteme dahil edilerek SGK'nın prim gelirlerini artırarak kasasını doldurmak,Sistemi yeni çalışma şekillerine uyumlu kılmak, yaşlanan nüfusun oluşturacağı yükü hafifletmek,Sağlık hizmetlerini daha verimli hale getirip israfı da önleyerek bu giderlerin azaltılmasına ya da en azından kontrol altına alınmasına yönelik tedbirler almak.
“MAAŞLAR AZALIYOR”
Şu anki sistemde paradoks yaşandığını belirten Karakaş, çalıştıkça emekli maaşının düştüğünü veya taban maaşta eşitlendiğini belirterek, “Enflasyondaki yüksek dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde sistemde daha fazla kalıp prim ödedikçe, bazen maaşların artış yerine önemli oranda azalması söz konusu olabilmektedir” dedi.
Yaşını dolduranın kaçarak sistemden çıktığını belirten Karakaş, kayıt dışı çalışıldığını ifade ederek sistemin temeline dinamit konulduğunu aktardı. Karakaş, “Sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali sürdürülebilirliği güçlendirilecek, prim tabanı ve tahsilatı artırılacak, yeni çalışma biçimlerine uyum artırılacaktır” sözlerini kullandı.
SİSTEM NASIL OLMALI?
Sistemin yeni bir düzenleme ile toparlanabileceğini ifade eden Karakaş, şu cümleleri kurdu:
“Sosyal güvenlik sisteminde kişilerin daha uzun sürede istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sistemin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir.
Sosyal güvenlik sisteminin fiilî ve yasal kapsamının genişletilmesi ve kapsamda yer almayan grupların sisteme girişlerinin sağlanması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik uygulamalar geliştirilecek, sosyal güvenlik mevzuatı değişen iş gücü piyasası şartlarına ve yeni nesil esnek çalışma şekillerine daha uyumlu hâle getirilecektir.
Prim borçlarının takip ve tahsilat süreçleri etkinleştirilecektir.
Sosyal Güvenlik Kurumunun bilişim sistemleri güçlendirilecek, kurumlar arası veri paylaşımı artırılacak, uzun dönemli mali sürdürülebilirliğe ilişkin göstergelerin düzenli olarak izlenmesi sağlanacaktır.
İstihdam teşviklerinden etkin olmayanlar sonlandırılacak, teşvik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması sağlanacaktır”
“ÇALIŞANI CEZALANDIRIR HALDE”
Son olarak Karakaş, cümlelerini şu şekilde tamamladı:
“Maaş bağlama oranlarındaki (ABO) düşüşler, özellikle 1999 ve 2008 sonrası dönemde çalışanları cezalandırır hâle geldi. Oysa sistemin mantığı basit olmalı: Çok çalışan, çok kazanan daha yüksek maaş almalı. Şu anki tabloda SGK hem prim gelirinden mahrum kalıyor hem de daha erken maaş ödemeye başlıyor. Bu, ‘kaybet-kaybet’ senaryosudur. Eğer "Çalışmayı Teşvik Edici Ödüllendirici Sistem" hayata geçirilirse hem kurum kazanacak hem de sigortalı huzur bulacak”