ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından bölgede artan elektronik sinyal karıştırma faaliyetleri, yüzlerce ticari geminin navigasyon sistemlerini devre dışı bırakarak Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini ciddi şekilde aksattı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ilk saldırılarından sonraki 24 saat içinde bölgede seyreden birçok geminin navigasyon sistemleri aniden bozuldu. Bazı gemilerin konumları havaalanlarında, nükleer santrallerde veya İran topraklarında görünmeye başladı.
Bu durumun, uydu tabanlı navigasyon sistemlerine yönelik yoğun sinyal karıştırma (jamming) ve yanıltma faaliyetlerinden kaynaklandığı belirtildi.
BİN 100'DEN FAZLA TİCARİ GEMİ ETKİLENDİ
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın verilerine göre 28 Şubat’ta Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman ve İran karasularında bin 100’den fazla ticari geminin navigasyon sistemi elektronik müdahaleden etkilendi.
Elektronik karıştırma, dünyanın petrol ve doğalgaz ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini de ciddi şekilde yavaşlattı.
“GEMİLERİN NEREDE OLDUĞUNU BİLEMEZ HALE GELİYORSUNUZ”
Bazı gemiler rotalarını değiştirmek zorunda kalırken, bazı tankerlerin ise konumlarını bildiren otomatik tanımlama sistemi AIS sinyallerini kapatarak “karanlığa geçtikleri” bildirildi.
Windward denizcilik analisti Michelle Wiese Bockmann, durumun son derece tehlikeli olduğunu söyleyerek, “Şu anda Basra Körfezi’nde gördüğümüz tablo deniz navigasyonu açısından son derece riskli. Gemilerin nerede olduğunu bilemez hale geliyorsunuz.” dedi.
ELEKTRONİK SİS NAVİGASYONU TEHLİKEYE ATIYOR
AIS sistemi normalde gemilerin konum, hız ve rota bilgilerini otomatik olarak ileterek çarpışmaları önlemeye yardımcı oluyor. Ancak GPS sinyallerinin karıştırılması veya yanıltılması durumunda gemiler binlerce kilometre uzakta veya karada görünmeye başlayabiliyor.
Uzmanlara göre bu durum, yoğun deniz trafiği olan bölgelerde ciddi kazalara yol açabilecek bir “elektronik sis” yaratıyor.
SAVAŞIN İLK 24 SAATİNDE 21 MÜDAHALE YAŞANDI
Windward’ın analizine göre savaşın başlamasından sonraki ilk 24 saat içinde bölgede 21 yeni GPS karıştırma noktası tespit edildi. Bir gün sonra bu sayı 38’e yükseldi.
Son verilere göre ise savaşın başlangıcından 3 Mart’a kadar 655 gemiyi etkileyen bin 735 GPS müdahalesi kaydedildi. Bu olayların çoğu 3 ila 4 saat sürdü.
UÇAKLAR DA RİSK ALTINDA
Elektronik müdahale sadece deniz taşımacılığını değil, havacılığı da etkiliyor. 2024 verilerine göre uçakları etkileyen GPS sinyal kaybı olayları 2021–2024 arasında yüzde 220 arttı.
2025’te Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i taşıyan uçak, Bulgaristan’a iniş sırasında GPS karıştırmasından etkilenmiş ve pilotlar haritalarla manuel navigasyon yapmak zorunda kalmıştı.
Bazı pilotlar, navigasyon ekranlarının “gerçek konumdan kilometrelerce sapabildiğini” söylüyor.
GPS NEDEN KOLAY HEDEF?
ABD’nin GPS sistemi başta olmak üzere Avrupa’nın Galileo, Çin’in BeiDou ve Rusya’nın GLONASS sistemleri dünya genelinde navigasyon için kullanılıyor.
Ancak bu sistemlerin çoğu sivil kullanım için açık sinyaller yayıyor. Uydu sinyalleri Dünya’ya ulaşana kadar zayıfladığı için güçlü radyo sinyalleriyle kolayca bastırılabiliyor.