Adalet Bakanı Akın Gürlek yeni yasa çalışmasını duyurdu. Sosyal medyada anonim paylaşımların önüne geçecek yeni bir düzenleme geliyor. Künyesi olmayan, kaynağı belirsiz haberleri gazetecilik kurallarına uymadan paylaşan hesaplar tarih olacak. Yapılan yasa çalışmasına göre bir şahıs yorum yapacaksa ya da yazı yazacaksa mutlaka kimliği belli olacak.
Adalet Bakanı Akın Gürlek sosyal medya kullanımında anonim hesaplara son noktayı koyacak yeni yasa çalışmasını duyurdu. İşletilen bazı anonim hesaplar, yanlış haber içerikleriyle okuru yanıltabiliyor. Künyesi olmayan, kaynağı belirsiz haberleri gazetecilik kurallarına uymadan paylaşan bu hesaplara itibar etmemek gerekiyor. Editörünün kim olduğu açıklanmayan hesapların içeriklerini güvenilir kaynaklardan doğrulatmak önem taşıyor.
Anonim olarak paylaşım ve yorum yapanların önüne geçileceğini açıklayan Gürlek şu ifadeleri kullandı: "Sosyal medya ile ilgili bildiğim kadarıyla bir yasa çalışması var. Bir şahıs yorum yapacaksa, bir yazı yayınlayacaksa kesinlikle kimliği belli olacak. Yani kimliği doğrulanmadan sahte hesapla ya da yurtdışından bir fake hesapla bunu yapmayacak."
Yeni düzenlemenin temel hedefinin kimliği doğrulanmamış hesapların dezenformasyon oluşturmasının önüne geçmek olduğu belirtildi.
ERDOĞAN 2020’DE DİKKAT ÇEKMİŞTİ
Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha önce sosyal medyada yapılan yalan haber, linç ve iftiralara dikkat çekmiş ve şöyle demişti: “Yalanın, iftiranın, kişilik haklarına saldırının, itibar suikastlerinin alıp başını gittiği bu mecraların bir düzene sokulması şarttır. Bu millete, ülkeye bu tür mecralar yakışmıyor. Bu tür sosyal medya mecralarının tamamen kaldırılmasını, kontrol edilmesini istiyoruz. İnternet mecralarını kullananlar, suç işleme konusunda layüsel değildir. '
HESAPLARIN ORTAK ÖZELLiKLERi
Anonim hesaplar, yanlış haber içerikleriyle okuru yanıltıyor. Künyesi olmayan, kaynağı belirsiz haberleri gazetecilik kurallarına uymadan paylaşıyor. Dezenformasyon ve manipülasyon içeren paylaşımlarla gerçek maskeleniyor.
Gerçek kimliğin gizlendiği anonim hesaplarda, takipçiyle kişisel bilgi paylaşılmaz, gizlilik esastır. Gerçek kişiyi tanımlayan isim, fotoğraf ve profil bilgilerinden yoksun bu hesapların oluşturulma motivasyonu farklı amaçlardan kaynaklanır.
Anonim hesap, kullanıcıya istediği kişi olma imkanı tanıyor, gerçek hayattaki niteliklerin dışına çıkabiliyor. Kullanıcı anonim temsil sayesinde ifşa olmayacağını düşünüyor. Kullanıcı daha rahat, söylem daha sert olabiliyor. Saldırgan, kaba, tartışmacı, hakaret içeren ifadeler kullanılabiliyor. Tehdit ve risk algısı azalınca kontrollü bir güç etkisi yaratılıyor. Kullanıcılar arkasında duramayacağı içerikleri paylaşabiliyor. Sorumluluktan ve hesap verebilirlikten kaçınma duygusu gelişiyor.
Bu hesaplar gerçek kimliklerini sakladıkları için takipçilerini yanıltacak içerikleri rahatlıkla paylaşırlar. Kimliği açık etmeden, takipçinin dikkatini çekecek rumuz ya da takma isim kullanırlar. Hedefleri doğrultusunda toplumda algı yaratmak ve politik hedeflere hizmet etmek için propaganda görevi üstlenirler. Bu tip hesaplar siyasi aktivizm ve sosyal değişim çalışmalarına destek amacıyla kullanılırlar.
Genellikle haber kaynaklarını açıklamaz, delil sunmaz, gazetecilik meslek kriterlerini karşılamaz ve içeriği abartılı biçimde sunma eğilimi gösterirler. Sansasyonel tarzdan hoşlanır, özenli, hesaplı, kışkırtıcı bir dil ve ifadeyle takipçilerini etkilemeye-yönlendirmeye çalışırlar.
SAHTE “EKRAN GÖRÜNTÜLERİ”
Paylaşımlarında eski fotoğraf ve haberleri güncelmiş gibi kullanarak dezenformasyon oluştururlar. Yapay zeka teknolojisini sahte fotoğraf ve video üretme konusunda kullanırlar.
İddialarını genellikle eski paylaşımlarının ekran görüntüleri ile desteklerler. Bunun sebebi ihtiyaç duyduklarında bu ekran görüntüleri sahte olarak o an üretmeleridir. İçerikleri tahrik edici bir dile sahip olduğu için çok sayıda iyi ve kötü yorum alır. Bu durum ise paylaşımın çok daha geniş kitlelere ulaşmasına sebep olur.
HABER VE SİYASİ İÇERİKLİ ANONİM HESAPLAR
Bu hesaplar genellikle günlük siyasete dair “komplo teoriler” üreterek insanların merak duygusunu sömürürler. Amaçları dezenformasyon ve algı yönetimidir. Ülke içi kadar ülke dışından da yönetilen bu hesapların pek çoğunun örgüt bağlantısı ve yabancı istihbaratlarla ilişkisi vardır. Bazı anonim haber hesaplarının yarattığı tehdidi göstermesi açısından Türkiye’den geçmişte kalmış iki örneği hatırlayalım. X'te yer alan hesaplardan biri "Kaç Saat Oldu?" diğeri "fuatavni"ydi. Yüksek takipçili iki hesabın da ortak yönü haber içerikleri paylaşmasıydı. Anonim hesapların gerçek sahipleri, emniyet güçlerince tespit edilebildi ve hepsi için bir terör örgütüyle bağlantılı oldukları gerekçesiyle hukuki süreç başlatıldı. "Kaç Saat Oldu?"nun yöneticilerinden birine hapis cezası çıktı. "fuatavni" hesabının firari yöneticilerinden birine ise müebbet hapis isteniyor.
İTİBAR SUİKASTÇİLERİ
Anonim hesapların en çok kullanıldığı alanlardan biri de itibar suikastleri. Süreç şu şekilde ilerler: Önce hedef alınmak istenen kişi veya kurumu karalayan iftiraya dayalı içerikler üretilir. Yüksek takipçili anonim hesap bunu paylaşır. Sonrasında yine başka yüksek takipçili anonim hesaplar bu gönderiyi paylaşarak daha geniş kitlelere yayılmasını sağlar. İftiraya uğrayan kişi veya kurum kendini açıklamaya çalışsa dahi, binlerce gönderi arasında sesini duyurmakta zorlanır. Yanlış bilgiyi görüp gerçek sanan kullanıcılar, iftiraya uğrayan kişinin açıklamalarını görmediklerinden dolayı “itibar suikasti” çoğu zaman amacına ulaşmış olur.
BORSA MANİPÜLATÖRLERİ
Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan sosyal medya hesaplarının çoğu anonim. Bu hesaplar da inandırıcıklarını artırmak adına sahte ekran görüntüleri oluşturma tekniğini sık sık kullanıyor. Örneğin borsada x kağıdı sürpriz bi şekilde değer kazınır kazanmaz, hesabın sahibi sanki aylar önce bu kağıdın artacağını duyurmuş gibi sahte görsel hazırlayarak dolaşıma sokuyor. Ve böylece sahte bir inandırıcılık algısı yaratıyor.
FAL VE ASTROLOJİ MANİPÜLATÖRLERİ
Bir diğer anonim hesap türü de insanların manevi duygularını sömürenler. Özellikle son dönemde yükselişte olan enerji ile şifalandırma, bilinçaltı temizliği, aile dizimi gibi başlıklarla insanları dolandıran bu hesaplar aynı zamanda fal bakma, astroloji hatta büyü gibi vaatlerle haksız kazanç elde ediyorlar. Kimlikleri gizli olduğu için iddialarında istedikleri kadar ileri gidebiliyor ve insanların özellikle korku ve merak duygularını istismar ediyorlar.
TAKLİT PROFİLLER
Genellikle sosyal medyada hesabı bulunmayan ünlülerin isim ve fotoğraflarını kullanarak açılan bu hesaplarda takipçi sayısı bir anda artar. Hesabın sahte olduğunu bilmeyen kişiler hayranı oldukları ünlüyü takip ettiklerini sanarak, bu sahte hesabı takip etmeye başlarlar. Takipçisi sayısı arttıkça da, profili internette gören insanların bu profilin gerçek olduğunu sanma ihtimali artar. Çoğu kez siyasi, bazen de çıkar amaçlı paylaşımlar ile insanları kandıran bu hesaplar, sahte haber ve paylaşımların dolaşıma sokulmasında da etkin rol oynarlar.
ANONİMLİĞİN PSİKOLOJİSİ
1969'da, Stanford Üniversitesi'nden Philip Zimbardo, kadın öğrencileri laboratuvar önlükleriyle giydirdi; bazılarına kimliklerini gizleyen kapüşonlu önlükler, bazılarına ise isim etiketli ve kapüşonsuz önlükler taktı. Öğrencilere bir işbirlikçiye elektrik şoku vermelerini söyledi. Kapüşonlu katılımcıların itaat etme olasılığı iki kat daha fazlaydı.
Zimbardo'nun çalışması, anonimlik ile taciz edici davranış arasındaki bağlantıyı gösteren zengin bir araştırma kümesinin temel taşlarından biriydi. Bilim insanları, birçok insanın yüzleri ve isimleri gizlendiğinde kaba, saldırgan veya yasa dışı davranma eğiliminde olduğunu tespit etti.
Araştırmalar çevrimiçi etkileşimlerde anonimliğin yüz yüze olmanın gizlediği kişilik özelliklerini ortaya çıkarabileceğini ortaya koymuştur.
Gettysburg Koleji'nden Christopher Bartlett'in 2016 yılında yaptığı bir araştırmada ise, üniversite öğrencileri arasında yapılan anket sonucunda, bir akademik yıl boyunca kimliklerinin çevrimiçi ortamda gizli olduğunu hisseden kişilerin siber zorbalık davranışında bulunma ve siber zorbalığa karşı olumlu tutum sergileme olasılıklarının daha yüksek olduğu tespit edildi.
KİMLİK İLE İNTERNET SİSTEMİ
Dünyada da kimlik numarası (veya devlet tarafından verilen dijital kimlik) ile internete girişin zorunlu olduğu ya da ciddi ölçüde uygulandığı bazı ülkeler var. Ancak her ülkede yöntem ve kapsam farklı. Bunlardan bazılar kısaca şöyle:
Çin : İnternet hizmeti ve özellikle sosyal medya platformlarında gerçek isim/kimlik doğrulaması yaygın.
Güney Kore: Geçmişte birçok site için ulusal kimlik numarası ile kayıt zorunluydu. Veri sızıntıları sonrası kurallar gevşetildi, fakat hâlâ bazı devlet ve finansal hizmetlerde kimlik doğrulaması gerekiyor.
Rusya: Bazı çevrim içi platformlarda gerçek kimlik bilgisi istenebiliyor.
Hindistan: İnternet erişimi doğrudan kimlikle değil ama altyapı çoğu zaman kimlik doğrulamasına bağlı.
Birleşik Arap Emirlikleri: Bazı kamu Wi-Fi sistemlerinde kimlik veya telefon numarası ile giriş isteniyor.