Osmanlı arşivlerinde "İsrail" isimli 8 köy tespit edildi

Afyonkarahisar'ın Şuhut ilçesinde, ilçenin eski adının Yahudi manasına da gelen "Çıfut", Kavaklı köyünün eski adının ise "İsrail" olması yerel basında tartışma konusu oldu. Tartışmaların ardından araştırmacı yazar Tarık Özaşkın, memleketindeki "İsrail" kelimesinin kökenini ve Yahudilikle irtibatı olup olmadığını arşiv kayıtları üzerinden inceledi.

"Sekiz köyün adı İsrail"

Türkiye gazetesinin aktardığına göre Özaşkın, Osmanlı arşiv vesikalarını tarayarak Anadolu'da eskiden "İsrail" ismini taşıyan başka Türk köyleri de tespit ettiğini belirtti. Özaşkın, "Osmanlı devrinde tespit edebildiğim kadarıyla sekiz köyün adı ‘İsrail’ olarak seçilmiş. Bu köylerde yaşayanların Türk ve Müslüman olduğu kayıtlarda mevcut" dedi.

"Peygamber adı" ve Selçuklu bağlantısı

Özaşkın, köyün adının kaynağına dair şu değerlendirmeyi yaptı: "Kavaklı’nın eski adı olan ‘İsrail’, Kur’ân-ı kerimde de geçen Hazreti Yakub’un diğer adıdır. Öte yandan Selçuklu Sultanı Selçuk Bey’in oğullarından birinin (Arslan Yabgu) ismi İsrail’dir. O devirde Müslümanlar tarafından kullanılan bir adın köye verilmiş olma ihtimali vardır. Köyü İsrail adında biri de kurmuş olabilir."

"İsrail ismi bizim için kıymetliydi"

Özaşkın, 1948 yılında Orta Doğu'da kurulan devletin bu kelimeyi "nefret sembolüymüş gibi" anılmasına yol açtığını savunarak, "Bu sebeple 1968 yılında Şuhut'taki köyün adı değiştirilerek Kavaklı yapıldı" dedi. Köyün tarihî kayıtlara göre Türkmen topluluklarının yaşadığı bir yer olduğunu söyleyen Özaşkın, bölgenin 1077'de Selçuklu orduları tarafından fethedildiğini, Türkmen iskânının 1150'de tamamlandığını belirtti ve "Bugün bölgede en çok imam ve hafız yetiştiren Kavaklı köyünün kökeninin Yahudi olduğunu düşünmüyorum" ifadesini kullandı.

Tarihçiler: "Yahudilikle irtibat ihtimali çok zayıf"

Tarihçiler de "İsrail, Selçuklu ve Osmanlıda yeni doğmuş çocuklara verilen bir isim. Dolayısıyla bir köye de verilmiş olabilir" değerlendirmesinde bulundu. II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde İspanya'dan gelen Yahudilerin Afyonkarahisar gibi şehirlere yerleştirildiği ancak şehir merkezine alındıkları, "Osmanlıda Yahudiler köylerde asla yaşamadı" görüşü aktarıldı.

"İsrail" adını taşıyan diğer köyler

Özaşkın'ın verdiği bilgiye göre Afyonkarahisar'ın Kavaklı (Şuhut) köyünün yanı sıra Yozgat'ın Derebağ (Yerköy), Çanakkale'nin Zeytinli (Bayramiç), Eskişehir'in İstiklâlbağı (Sivrihisar), Giresun'un Kovanpınar (Tirebolu) ve Çağlayan (Şebinkarahisar), Erzurum'un Altınova (Şenkaya) ve Karataş (Oltu) köyleri geçmişte "İsrail" ismini taşıdı. 325 nüfuslu Kavaklı Köyünün Osmanlı arşivlerindeki nüfus kayıtlarında isminin "İsrail" veya "İsirli" şeklinde geçtiği belirtildi.