Çıplak gerçekler

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunu (TİHEK) mutlaka duymuşsunuzdur. Son dönemde, kısa süre öncesine kadar Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı görevini yürüten Fahrettin Altun’un bu kurumun başına getirilmesiyle daha fazla duyuldu.

Misyon ve vizyonu itibariyle önemli bir kurum… Ayrımcılığın önlenmesi ile bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek amacıyla 30 Haziran 2013 tarihli ve 6701 sayılı "Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu" ile ismi değiştirilerek yeniden kurulan bir insan hakları kurumu.

İşte bu kurumun veri tabanındaki bilgiler, engelliler ile ilgili yıllardır dile getirdiğimiz gerçeklerin ne kadar yaygın olduğunu net bir şekilde yeniden gösterdi.

Kuruma 2021'den 5 Kasım 2025'e kadar 11 bin 280 başvuru yapılmış. Yıllara göre ise 2021'de 1.185, 2022'de 2 bin 20, 2023'te 2 bin 830, 2024'te 2 bin 837 ve 5 Kasım 2025'e kadar ise 2 bin 408 başvuru gerçekleştirilmiş. Bu başvuruların 2 bin 697'si ayrımcılık iddiasına ilişkinken, 2021-2025 yıllarında ise en çok "engellilik" temelinde ayrımcılık iddiasıyla başvuru yapıldığı ortaya çıktı.

TİHEK'e "engellilik" temelinde 594, "cinsiyet" temelinde 306, "sağlık durumu" temelinde 176, "felsefi ve siyasi görüş" temelinde 142, "yaş" temelinde 140, "medeni hal" temelinde 115, "din" temelinde 89, "ırk" temelinde 88, "inanç" temelinde 87 ve "servet, etnik köken, mezhep, doğum ve dil" temellerinde ise toplam 180 başvuru gerçekleştirilmiş.

Buraya dikkat… 2021'den itibaren Kuruma yapılan başvurular arasında en yüksek oran her yıl "engellilik" temeline ilişkin oldu. Son iki yılda "engellilik" temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği yönünde 45 karar verilirken, 15 de uzlaşma kararı çıktı. 2025'te verilen ihlal kararlarının yüzde 42'si "engellilik" temeliyle ilişkili olurken, 2024'te verilen ihlal kararlarının yüzde 50'si "engellilik" temeliyle ilişkili verildi.

Raporda, başvuruların bazı başlıkları aslında hep üzerinde durduğumuz konuları en üst perdeden gözler önüne seriyor: "Engelli öğrencilere yönelik olarak oluşturulması gereken Bireysel Eğitim Planlarının oluşturulmaması ya da gereği gibi uygulanmaması. Engelli öğrencilere özel eğitim sınıfı açılmaması. Engelli öğrencilerin okul ortamında etkinliklere dâhil edilmemesi. Engelli öğrenciler için sınavlara ve ödevlere ilişkin gerekli makul düzenlemelerin yapılmaması. Okullarda erişilebilirliğe ilişkin taleplerin yerine getirilmemesi. Birden fazla yetersizliği olan ya da orta/ağır derecede engeli bulunan çocukların özel kreş ve gündüz bakım evlerine kabul edilmemesi. Kolaylaştırıcı kişi/gölge öğretmen imkânının farklı gereksinimlere sahip öğrencilere eşit şekilde sağlanmaması. Özel okullarda gereksinim sahibi öğrencilerin, özel eğitim hizmetlerinden yararlanmasına yönelik bilgilendirme ve yönlendirmelerin yapılmaması. Engelliler için işyerlerinde fiziksel ve dijital erişilebilirliğin sağlanmaması. Engellilerin nakil ve tayin taleplerinin dikkate alınmaması. Engelli yakını bulunan kişilerin nakil taleplerinde bu durumun dikkate alınmaması. Engelli kişilere işyerinde iş verilmemesi ya da engel durumlarına uygun olmayan işler verilmesi. Yıllık, mazeret gibi izinlerinin kullandırılmaması. İş arkadaşları veya yöneticileri tarafından psikolojik tacize maruz bırakılmak."

Kayda geçmiş bu sorunların varlığına kimsenin itirazı olamaz. Hatta daha fazlası mutlaka eklenir. Raporun sahibi olan TİHEK; idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz ve Adalet Bakanlığı ile ilişkili bir kurum. Dolayısıyla dile getirilen sorunlar ve yapılan vurgular önemli. Umarım, devletin en üst makamlarında dile getirilen bu bu çıplak gerçekler, samimi adımlarla peyderpey de olsa çözüme kavuşturulur.