Savaş uzakta değil, soframızda: Bursa’nın görünmeyen faturası

28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in Tahran’ı bombalamasıyla başlayan süreçte bir ay geride kaldı.
Perde arkasında görüşmelerin ve ateşkes ihtimalinin konuşulduğu, ancak sahada bombardımanların ve füze saldırılarının hız kesmeden devam ettiği bir tabloyla karşı karşıyayız.
Bu tabloyu yalnızca askeri ve diplomatik başlıklarla okumak artık mümkün değil; çünkü savaşın etkisi çoktan sınırları aştı ve gündelik hayatın içine yerleşti.

Geçtiğimiz günlerde yaptığım değerlendirme videosuna gelen bir yorumda, “Savaşa girmedik, bizi etkilemez” deniliyordu.
O gün verdiğim yanıt oldukça basitti ama bugün daha da anlam kazandı: Domates Antalya’dan ışınlanarak gelmiyor.
Nitekim aradan geçen kısa sürede yaşanan gelişmeler, bu savaşın coğrafi olarak uzakta olsa da ekonomik olarak son derece yakınımızda olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

İLK DARBE: LOJİSTİK VE ENERJİ

Petrol fiyatlarındaki yükselişle birlikte ilk etkinin lojistik sektöründe görülmesi tesadüf değil.
Mazotun litresinin 80 liraya dayanması, yalnızca taşımacılık yapanların değil, üretimden tüketime kadar uzanan zincirin tamamının maliyetinin arttığı anlamına geliyor.

Bugün bir kamyonun deposuna giren akaryakıtın fiyatı yükseliyorsa, o kamyonun taşıdığı ürünlerin raf fiyatlarının da artması kaçınılmaz hale geliyor.
Dolayısıyla enerji fiyatlarındaki her dalgalanma, kısa süre içinde vatandaşın cebine yansıyan bir sonuç doğuruyor.

Bursa iş dünyasının temsilcilerinden gelen değerlendirmeler de bu tabloyu doğruluyor.
Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı İbrahim Burkay’ın sektör temsilcileriyle yaptığı toplantının ardından paylaştığı mesajda, enerji maliyetlerindeki artış ve tedarik zincirindeki aksamaların enflasyon ve cari açık üzerinde baskı oluşturduğuna dikkat çekmesi, aslında riskin boyutunu açıkça ortaya koyuyor.

Burkay’ın özellikle üç yıldır sürdürülen enflasyonla mücadele programının dış şoklara karşı korunması gerektiğine vurgu yapması, mevcut ekonomik dengelerin ne kadar hassas bir zeminde ilerlediğini de gösteriyor.
Türkiye’nin izlediği denge politikasının bir güven kalkanı olduğuna yönelik değerlendirmesi ise, küresel ölçekte yaşanan krizlerde istikrarın belirleyici rolünü bir kez daha hatırlatıyor.

SANAYİDEN TARLAYA UZANAN ZİNCİR KIRILIYOR

Öte yandan Bursa Kimya Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (BUKSİAD) Başkanı Dr. İlker Duran’ın paylaştığı veriler, savaşın sanayi üzerindeki etkisini çok daha somut bir şekilde gözler önüne seriyor.
Kimya sektörünün doğrudan petrol ve türevlerine bağlı yapısı, bu tür krizlerde en hızlı ve en sert darbenin neden burada hissedildiğini açıkça ortaya koyuyor.

Duran’ın dikkat çektiği metanol ve olefin krizi, plastik, boya ve otomotiv yan sanayinde maliyetleri yukarı çekiyor.
Plastik ambalaj sektörünün temel hammaddeleri olan polietilen ve polipropilende yaşanan yüzde 100’e varan fiyat artışları, üretim maliyetlerindeki sıçramanın boyutunu ortaya koyarken, gübre tedarikinde yaşanan aksaklıkların küresel fiyatları yüzde 40 artırması, tarım ile sanayi arasındaki bağın ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.

Duran’ın özellikle Türkiye’nin kimya sektöründe yüksek oranda dışa bağımlı olduğuna dikkat çekmesi ise, bu tablonun yalnızca geçici bir dalgalanma değil, aynı zamanda yapısal bir sorun olduğunu yeniden gündeme taşıyor.

Benzer bir uyarı da Bursa Ticaret Borsası Başkanı Özer Matlı’dan geldi.
Matlı, Orta Doğu’daki savaşın yalnızca enerji piyasalarını değil, tarım ve gıda zincirinin tamamını etkilediğini vurgularken, petrol fiyatlarındaki artış, Hürmüz Boğazı’ndaki riskler ve gübre tedarikindeki kırılganlıkların maliyet baskısını artırdığına dikkat çekiyor.

Enerji piyasalarında yaşanan oynaklığın artık yalnızca sanayiyi değil, doğrudan tarımı ve gıda üretimini etkilediğini belirten Matlı’nın,
“Bugün enerjide yaşanan her dalgalanma, yarın tarlada maliyet, hasatta verim kaybı ve tezgahta fiyat artışı olarak karşımıza çıkıyor” tespiti, sürecin en sade ama en çarpıcı özetlerinden biri.

Üstelik risk yalnızca iç piyasa ile sınırlı değil.
Orta Doğu’nun Türkiye’nin gıda ihracatı açısından kritik bir pazar olduğu düşünüldüğünde, bölgedeki her gerilim, Bursa’daki ihracatçının siparişinden üretim planına kadar uzanan bir etki alanı oluşturuyor.

Tüm bu değerlendirmeleri bir araya getirdiğimizde ortaya çıkan tabloyu yalnızca “uzaktaki bir savaş” olarak tanımlamak mümkün değil.
Enerji, lojistik, sanayi ve tarım zincirinin her halkasında hissedilen bu etki, aslında savaşın görünmeyen cephesinin ekonomi olduğunu gösteriyor.
Bu cephede mermilerin yerini maliyet artışları, cephe hatlarının yerini ise tedarik zincirleri almış durumda.

Bugün için en kritik soru, savaşın ne zaman sona ereceğinden ziyade, bu sürecin ne kadar süreceği ve ne kadar derinleşeceğidir.
Çünkü sürenin uzaması, yalnızca enerji fiyatlarının değil, enflasyonun, üretim maliyetlerinin ve hayat pahalılığının kalıcı hale gelmesi riskini de beraberinde getiriyor.

Gelinen noktada artık şu gerçeği daha net görüyoruz:
Bu savaş, coğrafi olarak uzakta olabilir ama ekonomik olarak Bursa’nın tam ortasında yaşanıyor.
Mutfakta, pazarda, fabrikada ve ihracat rakamlarında hissedilen bu etki, küresel gelişmelerin yerel hayat üzerindeki belirleyici gücünü bir kez daha ortaya koyuyor.