Temiz sayfa mümkün mü? Esnafın sicil çıkmazı

Bursa Bizim Platformu’nu ilk kez Nisan ayında gazetemizde ağırladığımızda, kendilerini klasik bir sivil toplum oluşumundan farklı bir yerde konumlandırdıklarını açıkça ifade etmişlerdi.
Farklı meslek gruplarından oluşan yaklaşık 30 kişilik bir çekirdek kadroyla yola çıkan platform, siyaset dışı kalmayı tercih eden ancak şehre dair sorunlara kayıtsız kalmayan bir anlayışla hareket ettiğini vurgulamıştı.

O gün kurdukları cümlelerin merkezinde “şikâyet etmek yerine çözüm üretmek” vardı. Bunu da raporlar üzerinden yapacaklarını, hazırladıkları çalışmaları kamuoyuyla paylaşarak hem bir tartışma zemini oluşturacaklarını hem de ilgili kurumlarla temas kurarak sürecin takipçisi olacaklarını söylemişlerdi.

Aradan geçen sürede bu yaklaşımın ilk somut örneği ortaya çıktı.

Platform, bu kez “Ticari Sicil Affının Ekonomik ve Sosyal Gerekliliği” başlıklı bir raporla Bursa kamuoyunun karşısına çıktı. Üstelik yalnızca bir metin paylaşmakla kalmayıp, hazırladıkları çalışmayı önce esnaf odalarıyla, ardından sanayi ve ticaret çevreleriyle paylaşarak geniş bir istişare süreci yürütmeyi planlıyorlar. İlk ziyaretin BESOB’a yapılmış olması da bu açıdan dikkat çekici. Çünkü BESOB Başkanı Fahrettin Bilgit, son aylarda katıldığı her platformda bu konuyu gündeme getirerek, dikkate alınmasını istiyordu.

Dün, Platform Sözcüsü Ferit Gürsoy raporu paylaştı.

FİNANSMANA ERİŞİMİN KİLİDİ: SİCİL

Raporun giriş bölümü, meselenin çerçevesini net biçimde ortaya koyuyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile esnafın, Türkiye ekonomisinin temel taşı olduğu vurgulanıyor. İstihdamın büyük bölümünü sırtlayan, iç piyasadaki nakit akışını sağlayan bu yapıların son yıllarda ciddi bir baskı altında kaldığı ifade ediliyor.

Yüksek enflasyon, artan maliyetler, tedarik zincirindeki kırılmalar ve pandemi ile doğal afetler gibi öngörülemeyen süreçler, esnafın ödeme dengelerini doğrudan etkilemiş durumda. Bu süreçte borcunu ödeyemediği için değil, içinde bulunduğu ekonomik şartlar nedeniyle zorlanan çok sayıda işletmenin finansal sistemin dışına itildiği tespiti yapılıyor.

Raporun ana eksenini ise “sicil” meselesi oluşturuyor.

Mevcut uygulamada, borcunu kapatmış ya da yapılandırmış bir esnafın dahi geçmişte oluşan olumsuz kayıtları uzun süre sistemde kalmaya devam ediyor.
Bu durum, finansmana erişimin önünde ciddi bir engel oluşturuyor. Rapor, bu tabloyu “finansmana erişimin önündeki blokaj” olarak tanımlıyor ve sicil affını bu engelin kaldırılması açısından kritik bir adım olarak değerlendiriyor.

Burada dikkat çeken nokta şu: Sicil affı, raporda bir ayrıcalık ya da geçici bir kolaylık olarak değil, ekonomik sistemin sağlıklı işleyişi için gerekli bir düzenleme olarak ele alınıyor. Borcunu ödemiş veya yapılandırmış esnafın yeniden krediye erişebilmesi, ticari faaliyetini sürdürebilmesi ve yatırım yapabilmesi için “temiz bir sayfa” açılması gerektiği vurgulanıyor.

EKONOMİK ETKİDEN SOSYAL DENGEYE

İkinci önemli başlık ise istihdam.

Rapor, Türkiye’de toplam istihdamın yaklaşık yüzde 70’inin KOBİ ve esnaf üzerinden sağlandığını hatırlatıyor. Bu nedenle finansmana erişemediği için kapanan her işletmenin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir sonuç doğurduğu ifade ediliyor. İşletmelerin faaliyetini sürdürebilmesi, doğrudan istihdamın korunması anlamına geliyor.

Bir diğer dikkat çekici tespit ise kayıt dışı finansman riskiyle ilgili.

Bankacılık sisteminin dışında kalan ve acil nakit ihtiyacı bulunan esnafın, yüksek maliyetli ve denetim dışı finansman yöntemlerine yönelmek zorunda kaldığı belirtiliyor.
Bu durumun hem ekonomik hem de sosyal açıdan yeni sorun alanları oluşturduğuna işaret ediliyor. Sicil affının, esnafı yeniden kayıtlı ve denetlenebilir finansal sistemin içine çekme potansiyeli taşıdığı ifade ediliyor.

Rapor ayrıca ticari itibar meselesine de ayrı bir başlık açıyor. Çek ve senet gibi ticari araçları kullanamayan bir esnafın piyasa içinde varlık göstermesinin zorlaştığı, bu nedenle sicil affının aynı zamanda ticari güven ilişkisini yeniden tesis edecek bir adım olduğu belirtiliyor.

Çalışmanın belki de en kritik bölümü ise uygulamaya yönelik öneriler.

Geçmişte benzer düzenlemelerde yaşanan en önemli sorunun, yasal düzenlemelere rağmen bankaların kendi iç sistemlerinde eski kayıtları dikkate almaya devam etmesi olduğu hatırlatılıyor. Bu nedenle yeni bir düzenlemede, affa konu olan sicillerin bankalar tarafından olumsuz kriter olarak kullanılmasının önüne geçecek mekanizmaların kurulması gerektiği vurgulanıyor.

Bunun yanında, affın kapsamına ilişkin de net bir çerçeve çiziliyor. Kasıtlı kötü niyet ile ekonomik zorunluluk arasında ayrım yapılması gerektiği ifade ediliyor. Yani önerilen model, herkesi kapsayan bir düzenleme değil; makroekonomik şartlar nedeniyle mağdur olan esnafı önceleyen bir yaklaşım içeriyor.

Bir diğer öneri ise Kredi Garanti Fonu destekli krediler. Sicilin temizlenmesinin tek başına yeterli olmayacağı, esnafın yeniden ayağa kalkabilmesi için uygun koşullu finansmanla desteklenmesi gerektiği belirtiliyor.

Raporun sonuç bölümünde ise daha geniş bir çerçeve çiziliyor. Sicil affının yalnızca bireysel işletmeler açısından değil, finansal sistemin işleyişi, istihdamın korunması, vergi gelirlerinin sürdürülebilirliği ve toplumsal motivasyon açısından da etkileri olacağı ifade ediliyor.

Bursa Bizim Platformu’nun ortaya koyduğu bu çalışma, bir talebin ötesinde, sahadaki bir sorunun sistematik bir şekilde tarif edilmesi anlamını taşıyor.
Önümüzdeki süreçte odalardan ve esnaftan gelecek katkılarla raporun son halinin şekilleneceği ve ardından daha geniş bir zeminde tartışmaya açılacağı anlaşılıyor.

Gelinen noktada tartışma, sadece bir düzenleme başlığının ötesine geçmiş durumda. Esnafın finansal sisteme nasıl yeniden dahil edileceği, geçmiş kayıtların bugünü ne ölçüde belirlemesi gerektiği ve ekonomik sistemin ikinci bir şans verip vermediği soruları bu rapor üzerinden yeniden gündeme geliyor.

Esnafın sicili üzerinden yürüyen tartışma, aslında ekonominin işleyişine dair daha büyük bir soruyu da beraberinde getiriyor:
Sistem, borcunu ödeyen ama geçmişine takılan bir esnafa gerçekten ikinci bir sayfa açıyor mu?