ABD NATO’dan çekilirse Türkiye’nin NATO için önemi

Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrupa-Atlantik güvenlik mimarisinin temel taşı olan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), varlığını büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) sağladığı askeri, lojistik ve nükleer caydırıcılık şemsiyesine borçludur. Ancak, son yıllarda uluslararası ilişkiler disiplininde ve stratejik çalışmalarda giderek daha fazla tartışılan ABD'nin izolasyonist politikalara yönelmesi ve NATO'dan olası çekilme senaryosu, Avrupa kıtasının güvenlik dinamiklerini kökünden sarsma potansiyeli taşımaktadır. Böyle bir senaryonun gerçekleşmesi durumunda, ittifakın mevcut güç dengeleri radikal bir değişime uğrayacak ve Avrupa'nın savunma zafiyeti derinleşecektir. Bu bağlamda, direksiyonunda Washington'un bulunmadığı bir NATO'da veya olası bir yeni Avrupa güvenlik mimarisinde, ittifakın en büyük ikinci askeri gücü olan Türkiye'nin stratejik önemi niceliksel ve niteliksel bir sıçrama yaşayarak "stratejik ortaklık" statüsünden "varoluşsal bir zorunluluk" merkezine kayacaktır.

ABD'nin Avrupa'dan çekilmesinin yaratacağı en acil kriz, şüphesiz konvansiyonel askeri kapasite ve lojistik entegrasyon alanında yaşanacaktır. İngiltere ve Fransa gibi kıta ülkeleri nükleer caydırıcılığa sahip olsalar da Avrupa ordularının genel konvansiyonel personel sayısı, zırhlı birlik mevcudiyeti, mühimmat üretim kapasitesi ve asimetrik harp tecrübesi, geniş çaplı bir kıtasal tehdidi tek başına bertaraf etmekten uzaktır. Bu stratejik boşluğun doldurulması noktasında Türk Silahlı Kuvvetlerinin pozisyonu kritik bir eşik hâline gelmektedir. Güçlü insan kaynağı, sınır ötesi operasyon kabiliyeti, sahada test edilmiş muharip tecrübesi ve son yıllarda büyük bir ivme kazanan yerli savunma sanayisi ile Türkiye; Avrupa'nın ihtiyaç duyacağı konvansiyonel ateş gücü ve lojistik derinliğin ana tedarikçisi konumuna yükselecektir. ABD'siz bir yapıda, kıta ordularının görece hantal yapısına karşılık Türkiye'nin dinamik ve sahada sürekli aktif olan askeri gücü, ittifakın yegâne caydırıcı unsuru olarak öne çıkacaktır.

Bu askeri güç kaymasının doğrudan sonuç vereceği ilk jeopolitik cephe, Rusya'nın nüfuz alanları ve Karadeniz havzasıdır. ABD'nin Doğu Avrupa'dan çekilmesi, Moskova tarafından muhtemel bir jeopolitik fırsat olarak algılanacaktır. Baltıklardan Kafkaslara uzanan fay hattında Avrupa'nın doğu kanadının korunabilmesi, ancak güney kanadının mutlak surette sağlam tutulmasına bağlıdır. Bu noktada Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki jeopolitik ve hukuki hâkimiyeti, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin sağladığı statüko ile birleştiğinde, Karadeniz'deki güç dengesini koruyan en temel jeostratejik settir. Türkiye'nin güçlü ve ittifaka entegre yapısı, Rusya'nın Akdeniz'e inme veya Balkanları güneyden kuşatma ihtimalini asgariye indirirken, Avrupa'nın doğu sınırlarına elzem bir stratejik derinlik kazandırmaktadır.

Geleneksel devletler arası çatışma risklerinin ötesinde, günümüz güvenlik paradigmasını şekillendiren asimetrik tehditler ve uluslararası göç dalgaları da Türkiye'nin Avrupa için vazgeçilmezliğini pekiştirmektedir. Orta Doğu ve Kuzey Afrika kaynaklı bölgesel istikrarsızlıklar, terör örgütlerinin faaliyetleri ve kitlesel sığınmacı akınları, Avrupa Birliği'nin siyasi ve demografik istikrarını tehdit eden başlıca unsurlardır. Türkiye, bu istikrarsızlık havzaları ile Avrupa arasında yalnızca coğrafi bir köprü değil, aynı zamanda bu krizleri kaynağında sönümlendiren bir dalgakıran işlevi görmektedir. ABD'nin bölgedeki varlığının ve önleyici askeri faaliyetlerinin sıfırlanması durumunda, Avrupa'nın güney sınırlarının güvenliği ile terörizmle mücadeledeki istihbarat ağı, tamamen Ankara'nın kurumsal kapasitesine ve inisiyatifine bağımlı hâle gelecektir.

Askeri ve jeostratejik alandaki bu zorunlu bağımlılık tablosu, diplomatik ilişkilere ve Avrupa'nın dış politika rasyonalitesine doğrudan etki edecektir. Hâlihazırda zaman zaman normatif değerler, Doğu Akdeniz'deki yetki alanı anlaşmazlıkları veya Avrupa Birliği üyelik sürecindeki tıkanıklıklar üzerinden Türkiye'ye mesafeli bir tutum sergileyen Avrupa başkentleri, ABD şemsiyesinin ortadan kalkmasıyla idealist yaklaşımları terk edip katı bir "reelpolitik" eksenine kaymak zorunda kalacaktır. Güvenlik kaygılarının her türlü politik ajandanın üstüne çıkacağı bu yeni düzende, Avrupa'nın dış politika tercihleri yerini saf bir hayatta kalma güdüsüne bırakacaktır. Bu durum, Ankara'nın diplomatik pazarlık gücünü tarihi bir seviyeye taşıyacak ve Türkiye'yi sadece Avrupa'nın çevresel bir bekçisi değil, bölgesel karar alıcı mekanizmalarının başat aktörlerinden biri hâline getirecektir.

Tüm bu askeri, jeopolitik ve diplomatik dinamikler bütüncül bir perspektifle değerlendirildiğinde; Amerika Birleşik Devletleri'nin NATO'dan çekilmesi, mevcut ittifak yapısı için sarsıcı bir dönüm noktası ve hatta kurumsal bir çöküş riski barındırmaktadır. Ancak bu olası sarsıntının ardından Avrupa'nın kendi güvenliğini sağlamak amacıyla inşa edeceği veya restore edeceği her türlü kolektif savunma mimarisinin kilit taşı, jeopolitik zorunluluklar gereği Türkiye olmak durumundadır. Amerika'nın yokluğunda Avrupa, doğudan gelen konvansiyonel baskılara ve güneyden yükselen asimetrik tehditlere karşı güvenli bir liman arayışına girecektir. Stratejik coğrafyası, askeri kapasitesi ve bölgesel nüfuzu göz önüne alındığında, bu limanın kapısının Ankara'ya çıkması diplomatik bir tercih değil, jeopolitik bir determinizmdir. Türkiye, ABD sonrası muhtemel bir Avrupa-Atlantik denkleminde çevresel bir "kanat ülkesi" statüsünden çıkarak, kıtasal güvenliğin ana merkez sıkleti rolünü üstlenecektir.